Giữa lúc cựu Tổng thống Donald Trump đề xuất chương trình visa “Trump Gold Card” trị giá 5 triệu USD để thay thế thị thực EB-5, công chúng Mỹ đang xôn xao trước ý tưởng “bán” quyền cư trú cho giới siêu giàu. Đồng thời, Apple gây chú ý với kế hoạch đầu tư 500 tỷ USD vào Mỹ trong 4 năm tới – một động thái được cho là phản ứng trước các chính sách cứng rắn của chính quyền Trump. Bài viết sau sẽ phân tích chi tiết chương trình “Thẻ Vàng” của ông Trump, lý do nó được đưa ra, những tác động kinh tế – chính trị tiềm tàng, tranh cãi về việc tài phiệt Nga có thể hưởng lợi, và ảnh hưởng của chính quyền Trump lên các tập đoàn lớn như Apple.

“Trump Gold Card” – Visa 5 triệu USD là gì?

“Trump Gold Card” (Thẻ Vàng Trump) là sáng kiến thị thực đầu tư mới do ông Donald Trump và chính quyền của ông đề xuất vào cuối tháng 2/2025. Về bản chất, đây là loại thẻ cư trú đặc biệt: người nước ngoài có thể mua quyền thường trú nhân tại Mỹ với giá khoảng 5 triệu USD, kèm lộ trình nhập quốc tịch sau này. Tổng thống Trump mô tả: “Bạn có một thẻ xanh, đây sẽ là thẻ vàng… giá khoảng 5 triệu đô la. Nó mang lại cho bạn các đặc quyền của thẻ xanh, cộng thêm một con đường dẫn đến quyền công dân”. Nói cách khác, chương trình nhằm thu hút những người nhập cư siêu giàu: họ bỏ ra 5 triệu USD để đổi lấy thường trú (tương đương thẻ xanh) và sau đó có thể nhập tịch Mỹ.

Chính quyền Trump dự kiến triển khai ngay chương trình này trong vòng vài tuần từ khi công bố. Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ Howard Lutnick cho biết “Trump Gold Card” sẽ thay thế hoàn toàn chương trình EB-5 hiện hành. Không chỉ cá nhân, ông Trump còn gợi ý các tập đoàn cũng có thể “mua” thẻ cư trú cho nhân viên nước ngoài có kỹ năng cao của mình theo diện thẻ vàng này – một điểm mới so với EB-5.

Vì sao “Thẻ Vàng” được đề xuất thay thế EB-5?

EB-5 là chương trình thị thực đầu tư định cư đã có từ năm 1990, vốn cấp thẻ xanh cho nhà đầu tư nước ngoài đổi lấy việc rót vốn vào Mỹ. Điều kiện EB-5 hiện nay yêu cầu đầu tư tối thiểu khoảng 1 triệu USD (hoặc 500.000 USD nếu đầu tư vào khu vực nông thôn hoặc nơi thất nghiệp cao) và phải tạo ra ít nhất 10 việc làm mới tại Mỹ. Đổi lại, nhà đầu tư và gia đình sẽ nhận được thẻ xanh và có thể xin nhập quốc tịch sau vài năm cư trú. Mặc dù EB-5 đã thu hút lượng lớn vốn ngoại vào Mỹ (hơn một nửa số thị thực EB-5 năm 2022 cấp cho công dân Trung Quốc), chương trình này tồn tại không ít vấn đề. Các cáo buộc gian lận và lạm dụng đã bủa vây EB-5 trong nhiều năm – từ việc khai man nguồn tiền, gian lận dự án đến bê bối môi giới. Quốc hội Mỹ từng phải tăng cường giám sát và đã tái phê duyệt chương trình với các cải tổ chống gian lận vào năm 2022.

Trong bối cảnh đó, chính quyền Trump gọi EB-5 là chương trình “lỗi thời” và “nực cười” cần thay thế. “Thẻ Vàng” được đề xuất như phiên bản nâng cấp: mức giá tăng gấp nhiều lần (5 triệu USD so với 0,5-1 triệu USD của EB-5) nhằm huy động nguồn vốn lớn hơn, đồng thời hứa hẹn khắc phục nhược điểm của EB-5. Ông Lutnick nhấn mạnh rằng chương trình mới sẽ “loại bỏ gian lận” từng tồn tại trong EB-5 và toàn bộ số tiền thu được sẽ được dùng để giảm nợ, giảm thâm hụt ngân sách quốc gia. Về phía mình, ông Trump khẳng định Thẻ Vàng sẽ kích thích kinh tế mạnh mẽ: những người mua thẻ đều “giàu có, thành công, sẽ chi rất nhiều tiền, trả rất nhiều thuế và tuyển dụng rất nhiều lao động” – nhờ đó chương trình “sẽ cực kỳ thành công”.

Mặc dù ông Trump quảng bá đây là ý tưởng chưa từng có, thực tế Thẻ Vàng mang nhiều nét tương đồng với EB-5 – chỉ khác ở ngưỡng đầu tư cao hơn đáng kể. Một câu hỏi đặt ra là tính pháp lý: Liệu tổng thống có quyền đơn phương chấm dứt EB-5 và thay bằng chương trình mới? EB-5 vốn được thông qua bởi Quốc hội, và vừa được gia hạn năm 2022, nên chưa rõ ông Trump có thể xóa bỏ nó nếu không được Quốc hội chấp thuận hay không. Do đó, đề xuất “Thẻ Vàng” nhiều khả năng sẽ đối mặt với thách thức pháp lý và cần sự ủng hộ từ Quốc hội để thực thi.

Tác động kinh tế tiềm năng

Nếu “Trump Gold Card” được triển khai, tác động kinh tế của nó sẽ phụ thuộc vào mức độ người giàu tham gia. Với mức giá 5 triệu USD mỗi suất, chỉ một số ít cá nhân siêu giàu mới đủ khả năng. Tuy nhiên, chính quyền Trump tin rằng đây sẽ là nguồn vốn khổng lồ chảy vào Mỹ. Chỉ cần 1.000 nhà đầu tư tham gia cũng tương đương 5 tỷ USD – có thể dùng đầu tư cơ sở hạ tầng, công nghệ hoặc thậm chí đưa vào ngân sách giảm nợ như lời ông Lutnick. Về lý thuyết, dòng tiền này có thể giúp tạo hàng chục nghìn việc làm mới, nếu được phân bổ vào các dự án kinh doanh, tương tự mục tiêu của EB-5. Ông Trump còn xem đây là cách biến Mỹ thành “thỏi nam châm” hút nhân tài và vốn liếng: thay vì nhập cư lao động phổ thông, Mỹ sẽ chào đón tầng lớp tinh hoa giàu có sẵn sàng đầu tư lớn vào nền kinh tế.

Tuy nhiên, giới phân tích cũng chỉ ra một số bất cập và rủi ro. Thứ nhất, số người sẵn sàng bỏ 5 triệu USD để lấy quyền cư trú không nhiều, có thể khiến chương trình không đạt quy mô như kỳ vọng. Mức đầu tư này cao vượt trội so với các chương trình “thị thực vàng” ở nước khác (đa phần các quốc gia châu Âu chỉ yêu cầu vài trăm nghìn USD) nên Mỹ có thể mất lợi thế cạnh tranh trong “thị trường” visa đầu tư. Thứ hai, việc bán quyền định cư bị coi là vấn đề đạo đức và an ninh: Nếu ưu tiên người nhiều tiền, cánh cửa Mỹ sẽ đóng lại phần nào với người nhập cư có chuyên môn nhưng không giàu. Mặt khác, tiền không đảm bảo tư cách đạo đức – chính quyền sẽ phải sàng lọc kỹ nguồn tiền và lý lịch người nộp đơn để tránh rửa tiền hay tiếp tay cho tội phạm. Ông Lutnick khẳng định mọi ứng viên Thẻ Vàng “sẽ phải trải qua thẩm định để đảm bảo họ là những công dân toàn cầu ưu tú, đẳng cấp”, nhưng tiêu chí “ưu tú” này vẫn khá mơ hồ.

Về tác động chính trị nội bộ, chương trình Thẻ Vàng của ông Trump mang tính hai mặt. Nó phù hợp với chủ trương “Ưu tiên nước Mỹ” về kinh tế – tận dụng nguồn lực từ bên ngoài để làm lợi cho nước Mỹ – và có thể được một bộ phận ủng hộ vì tiềm năng tạo việc làm không cần chi tiền thuế. Tuy nhiên, chắc chắn có làn sóng phản đối từ nhiều phía: Đảng Dân chủ nhiều khả năng chỉ trích đây là hành vi “bán quốc tịch cho người trả giá cao nhất”, đi ngược truyền thống bình đẳng và nhân đạo của hệ thống nhập cư Mỹ. Ngay cả một số nghị sĩ Cộng hòa theo đường lối cứng rắn về nhập cư cũng có thể hoài nghi, bởi Thẻ Vàng dường như mâu thuẫn với thông điệp chống nhập cư (dù trong trường hợp này là nhập cư giàu). Chính sách nhập cư của ông Trump nổi tiếng cứng rắn với người nhập cư nghèo, nhưng lại mở cửa cho dòng người giàu khiến dư luận không khỏi tranh luận về tính nhất quán.

Tranh cãi “tài phiệt Nga” mua đường vào Mỹ

Một trong những tranh cãi gay gắt nhất xoay quanh “Trump Gold Card” là khả năng các tài phiệt Nga – giới tỷ phú thân cận với Điện Kremlin – tận dụng chương trình này. Khi được hỏi liệu các nhà tài phiệt Nga có đủ điều kiện tham gia không, ông Trump trả lời rằng “có thể”, ông còn nói “Tôi biết một số tài phiệt Nga là những người rất tốt. Họ không còn giàu như trước, nhưng tôi nghĩ họ có thể lo được 5 triệu đô”. Phát biểu này làm dấy lên lo ngại rằng những nhân vật đang bị phương Tây cấm vận vì liên quan đến chính quyền Putin và cuộc chiến Ukraine có thể “mua vé” vào Mỹ một cách hợp pháp. Trên thực tế, ông Trump ngỏ ý thừa nhận các nhà giàu người Nga có thể đủ tiêu chuẩn để nhận Thẻ Vàng nếu họ đáp ứng yêu cầu tài chính.

Phản ứng từ giới phê bình lập tức xuất hiện. Các nhà quan sát cảnh báo việc bán quyền thường trú cho tài phiệt nước ngoài có thể mở ra lỗ hổng an ninh. Tiền từ Nga – đặc biệt từ giới oligarch thân cận ông Putin – thường bị nghi ngờ do liên hệ với tham nhũng hoặc lợi ích chính trị. Cho phép họ định cư tại Mỹ không chỉ đi ngược nỗ lực trừng phạt Nga của Mỹ và đồng minh, mà còn tạo điều kiện để ảnh hưởng của họ len lỏi vào xã hội Mỹ. Ngoài ra, động thái này cũng làm dấy lên hoài nghi về lập trường của ông Trump với Nga: từ lâu ông đã bị chỉ trích là mềm mỏng với Moscow, và giờ việc sẵn sàng chào đón tiền của tài phiệt Nga càng khiến nhiều người bất bình. Có ý kiến cho rằng Mỹ không nên “giơ cả hai tay” đón những người mà quê hương họ đang đối đầu trực tiếp với Mỹ trên trường quốc tế, bất kể khoản tiền đi kèm hấp dẫn đến đâu.

Tất nhiên, phía ông Trump lập luận rằng mọi ứng viên sẽ được “kiểm tra kỹ lưỡng” về lý lịch và nguồn tiền, nên khó có chuyện phần tử xấu lọt qua. Nhưng lịch sử chương trình EB-5 cho thấy không dễ để kiểm soát triệt để gian lận. Do đó, chủ đề “tài phiệt Nga” đã trở thành điểm nóng trong tranh luận về Thẻ Vàng – phản ánh mâu thuẫn giữa lợi ích kinh tế và nguyên tắc chính trị trong chính sách mới của ông Trump.

Apple đầu tư 500 tỷ USD và ảnh hưởng của Trump đối với các tập đoàn lớn

Cùng thời điểm tranh cãi về “Thẻ Vàng”, một sự kiện kinh tế đáng chú ý khác diễn ra: Apple – tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới – tuyên bố sẽ đầu tư tới 500 tỷ USD vào nước Mỹ trong vòng 4 năm tới. Ngày 24/2/2025, sau cuộc gặp giữa CEO Apple Tim Cook với ông Trump tại Nhà Trắng, Apple đã công bố kế hoạch đầu tư khổng lồ này với mục tiêu tạo hàng chục nghìn việc làm và phát triển hạ tầng công nghệ cao ở Mỹ. Ông Tim Cook phát biểu rằng Apple “lạc quan về tương lai đổi mới của Mỹ” và tự hào đóng góp 500 tỷ USD cho tương lai đó, trong khi Tổng thống Trump hoan nghênh động thái của Apple, cho rằng hãng làm vậy vì “đặt niềm tin vào những gì chúng tôi đang làm”. Theo ông Trump, nếu không có niềm tin vào chính sách của ông, “Apple sẽ chẳng đầu tư lấy 10 xu vào nước Mỹ”.

Khoản cam kết 500 tỷ USD này được đánh giá là lớn nhất từ trước đến nay trong lịch sử Apple. Kế hoạch dự kiến bao gồm hàng loạt dự án quy mô: xây dựng nhà máy sản xuất máy chủ AI tiên tiến gần Houston (Texas), mở rộng Quỹ Sản xuất Tiên tiến của Apple lên 10 tỷ USD, thành lập Học viện Sản xuất Apple tại Detroit để đào tạo nhân lực công nghệ cao, và tuyển thêm 20.000 nhân viên Mỹ tập trung vào thiết kế chip, trí tuệ nhân tạo (AI) và máy học. Apple cũng đẩy mạnh nội địa hóa chuỗi cung ứng: ví dụ hợp tác với Foxconn xây dựng cơ sở lắp ráp máy chủ tại Houston, sản xuất chip tại nhà máy ở Arizona nhằm hưởng ứng Đạo luật CHIPS của Mỹ. Những bước đi này sẽ giúp giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và tạo ra khoảng 20.000 việc làm chất lượng cao tại Mỹ.

Giới phân tích nhìn nhận động thái của Apple không phải ngẫu nhiên, mà có sự tác động lớn từ chính sách của chính quyền Trump. Thông báo đầu tư đưa ra giữa lúc Apple đang chịu sức ép từ các mức thuế quan bổ sung của ông Trump – cụ thể là mức thuế 10% lên toàn bộ hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Vì Apple lâu nay lắp ráp phần lớn sản phẩm tại Trung Quốc, hãng đứng trước nguy cơ đội chi phí nếu tiếp tục sản xuất ngoài Mỹ. Việc bơm 500 tỷ USD vào các dự án công nghiệp, nhà máy ở Mỹ vừa giúp Apple giảm thiểu rủi ro chiến tranh thương mại, vừa ghi điểm với chính quyền. Có thể nói, chiến lược “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump đã buộc các tập đoàn đa quốc gia như Apple phải điều chỉnh: đem nhiều hoạt động sản xuất và đầu tư quay về Hoa Kỳ để tránh thiệt hại và tranh thủ ưu đãi.

Apple không phải trường hợp duy nhất. Ông Trump liên tục “khoe” trên mạng xã hội về loạt khoản đầu tư khổng lồ đổ vào Mỹ kể từ khi ông tái đắc cử. Chỉ trong vòng khoảng hai tháng gần đây, có ít nhất 5 cam kết đầu tư lớn với tổng trị giá trên 1.700 tỷ USD, dự kiến tạo ra khoảng 235.000 việc làm. Tiêu biểu như: 600 tỷ USD từ Saudi Arabia (cam kết trong cuộc điện đàm giữa ông Trump và Thái tử Mohammed bin Salman), 500 tỷ USD cho dự án liên doanh công nghệ Stargate (do SoftBank, Oracle và OpenAI dẫn đầu phát triển hạ tầng AI tại Texas), 20 tỷ USD từ tỷ phú UAE Hussain Sajwani cho các trung tâm dữ liệu, 14,1 tỷ USD từ hãng thép Nhật Bản Nippon Steel, và dĩ nhiên 500 tỷ USD từ Apple mới công bố. Danh sách này cho thấy một xu hướng rõ rệt: các đại doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế đang ồ ạt rót vốn vào Mỹ, phần nào nhờ hiệu ứng từ sự trở lại của ông Trump và những cam kết chính sách ưu đãi doanh nghiệp, bảo hộ sản xuất nội địa.

Tác động của chính quyền Trump lên các tập đoàn lớn vì vậy là rất đáng kể. Một mặt, các công ty được khuyến khích đầu tư mạnh trong nước qua việc giảm thuế (hồi nhiệm kỳ đầu ông Trump đã cắt giảm thuế doanh nghiệp) và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho sản xuất nội địa. Mặt khác, cây gậy áp thuế và rào cản thương mại buộc những hãng như Apple phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng có lợi cho nước Mỹ. Nhiều ý kiến ủng hộ cho rằng nhờ vậy mà hàng trăm nghìn việc làm và dự án công nghiệp đã, đang và sẽ được khởi tạo trên đất Mỹ thay vì chảy ra nước ngoài. Dĩ nhiên, cũng có sự hoài nghi rằng một số cam kết đầu tư có thể mang tính phô trương chính trị hoặc khó thành hiện thực 100% (ví dụ, không phải lần đầu tiên những con số đầu tư khổng lồ được công bố trong các sự kiện chính trị). Dù sao, sự kiện Apple 500 tỷ USD là minh chứng cụ thể nhất cho ảnh hưởng của Trump đối với quyết sách của tập đoàn toàn cầu: vì lợi ích lâu dài, doanh nghiệp sẵn sàng điều chỉnh kế hoạch kinh doanh để thích ứng với đường lối mà chính quyền Trump theo đuổi.

Kết luận

Đề xuất “Trump Gold Card” 5 triệu USD cho thấy một cách tiếp cận độc đáo và gây tranh cãi của ông Donald Trump trong việc định hình chính sách nhập cư và kinh tế. Ở đó, dòng tiền và lợi ích kinh tế được đặt lên hàng đầu: nước Mỹ sẵn sàng mở rộng vòng tay đón người nhập cư giàu có để đổi lấy nguồn vốn và việc làm. Ý tưởng này nếu thành công có thể mang lại khoản đầu tư lớn và hỗ trợ tài chính cho nước Mỹ, song cũng đặt ra nhiều vấn đề về đạo đức, pháp lý và an ninh khi biến quyền định cư thành món hàng mua bán. Tranh cãi càng bùng lên với viễn cảnh tài phiệt Nga hay giới siêu giàu từ các nước không thân thiện với Mỹ có thể lợi dụng chương trình. Song song đó, ảnh hưởng của Trump lên giới doanh nghiệp tỏ ra rõ rệt: từ Apple cho đến các tập đoàn quốc tế, tất cả đều phải tính toán lại chiến lược, nhiều người chọn đổ tiền vào Mỹ để phù hợp với ưu tiên “Make America Great Again” của ông. Những bước phát triển này cho thấy sự giao thoa giữa chính trị và kinh tế dưới thời Trump: chính sách nhập cư cũng có thể trở thành công cụ tài chính, và ngược lại, sức ép kinh tế có thể định hướng hành vi của các “ông lớn” toàn cầu. Thẻ Vàng 5 triệu USD của Trump còn cần thời gian để được thông qua và kiểm chứng hiệu quả, nhưng nó đã kịp tạo ra một cuộc tranh luận sôi nổi về việc nước Mỹ nên được xây dựng bằng những giá trị nào và cái giá bao nhiêu.