Chắc hẳn bạn có từng tự hỏi điều gì khiến nước Mỹ hùng mạnh trở nên vĩ đại, một hình mẫu quốc tế về sự phát triển và tự do dân chủ? Liệu có phải từ nền tảng liên bang quy củ, chặt chẽ, phân quyền hiệu quả tạo ra cơ hội cho từng bang và địa phương phát triển, hay từ một chính phủ trung ương mạnh mẽ, toàn quyền kiểm soát mọi quyết định? Nếu nhìn vào lịch sử Mỹ, bạn sẽ thấy một câu trả lời khá bất ngờ nhưng rất rõ ràng – nước Mỹ phát triển vượt bậc khi trao quyền hành và tài chính cho chính các địa phương của mình. 🗽✨

📌 Sơ lược lại lịch sử: Cán cân quyền lực từng nghiêng về các bang

Cho tới tận những năm 1930, ngân sách và các khoản chi tiêu của địa phương và tiểu bang ở Mỹ cao hơn rất nhiều so với chi tiêu của chính quyền liên bang. Vào năm 1900, phần lớn các dịch vụ công cộng như giáo dục, đường sá, bệnh viện… đều nằm dưới sự quản lý trực tiếp của các bang và chính quyền địa phương. Khi ấy, ngân sách liên bang chỉ chiếm một tỷ lệ khiêm tốn khoảng 2.7% GDP, trong khi phần lớn ngân sách đổ dồn vào các chính quyền địa phương.

Bạn có biết rằng đây không chỉ đơn giản là những con số, mà còn mang ý nghĩa của một nguyên tắc căn bản khi thành lập Liên bang Mỹ? 🇺🇸 Các nhà sáng lập Hoa Kỳ luôn hiểu rõ rằng chính quyền địa phương và các bang sẽ luôn gần gũi với người dân hơn, hiểu rõ tâm tư nguyện vọng, có khả năng phản ứng nhanh với những thay đổi, nhu cầu địa phương. Trong khi đó, liên bang chỉ can thiệp hạn chế vào các vấn đề trọng yếu như quốc phòng và thương mại quốc tế.

📌 Bước ngoặt lớn mang tên “New Deal” – Chính sách đổi mới 1930

Đến thập niên 1930, một cuộc cách mạng chi tiêu ngân sách mang tên “New Deal” đã thay đổi hoàn toàn diện mạo nước Mỹ. Chính sách này nhằm phục hồi nước Mỹ sau Đại khủng hoảng, nhưng đồng thời dẫn đến sự tăng vọt nguồn ngân sách liên bang, vượt xa mức chi tiêu của các chính quyền bang cộng lại và hình thành xu hướng tập trung quyền lực chưa từng có ở chính phủ liên bang.

Từ đó tới nay, phạm vi quyền lực của chính phủ liên bang ngày càng tăng, trái ngược hoàn toàn với sự giới hạn được vạch ra rất rõ trong Hiến pháp Mỹ. Đến năm 2019, mức chi tiêu từ liên bang chiếm 55% tổng chi tiêu chính phủ, trong khi đó mức chi tiêu của chính quyền khu vực và bang chỉ còn lại 45%.

📌 Tại sao lại xảy ra bước ngoặt lớn này?

Trung tâm của vấn đề này chính là việc chính phủ liên bang ngày càng mở rộng, một phần do thiếu rõ ràng và tuân thủ giới hạn quyền lực. Ngoài ra, một lý do khác là do các khoản ngân sách “bắt buộc” – như phúc lợi xã hội, trợ cấp hưu trí, trợ cấp y tế… đã chiếm tới 2/3 ngân sách Liên bang. 📊💸

Các khoản trợ cấp tỉnh bang từ ngân sách liên bang cũng tạo ra sự phụ thuộc và hạn chế sự chủ động của các chính quyền địa phương trong việc quyết định ngân sách và những ưu tiên tại chính nơi mình quản lý.

📌 Hậu quả: Nợ công khổng lồ và sự phụ thuộc ngày càng tăng của địa phương

Hậu quả trực tiếp của việc tập trung hóa quyền lực như vậy là chính phủ trung ương ngày càng phình to, xa rời thực tế, tích tụ khoản nợ công lên tới con số chóng mặt gần 37 nghìn tỷ USD! 💥💰

Khác với các bang phải cân đối ngân sách thường xuyên, chính quyền liên bang Mỹ có khả năng tạo tiền thông qua vay nợ mới để bù đắp cho khoản ngân sách bị thiếu hụt. Điều này vô tình nuôi dưỡng một cấu trúc chi tiêu thiếu bền vững, tạo một nền kinh tế dựa vào nợ nần chồng chất.

Thay vì được quyền chủ động quyết định, nhiều bang hiện nay rơi vào cảnh ngửa tay chờ đợi các khoản ngân sách “nhỏ giọt” từ trung ương, biến trạng thái tự trị thành trạng thái phụ thuộc nặng nề.

📌 Đổi mới: Cần trở lại sự cân bằng ban đầu

Rõ ràng, một mô hình tập trung quyền lực quá lớn vào chính phủ liên bang không phải điều các nhà sáng lập mong muốn. Các bang được xem là “những phòng thí nghiệm thực sự của nền dân chủ”. 💡🛠️ Họ có khả năng thử nghiệm các chính sách mới, linh hoạt hơn và dễ chịu hơn với những nhu cầu của người dân địa phương.

Chúng ta cần phục hồi lại quyền kiểm soát tài chính và ra quyết định cho các bang và địa phương. Làm thế nào để làm được điều đó?

• Giảm bớt các quy định và nhiệm vụ bắt buộc đến từ trung ương.
• Thực hiện cải cách sâu rộng các chế độ phúc lợi, trợ cấp để giảm tải ngân sách liên bang.
• Trao quyền mạnh mẽ và độc lập hơn trong vấn đề tài chính cho các chính quyền bang, địa phương.

📌 Hành động ngay trước khi quá muộn!

Trong năm 2024, ngân sách Liên bang đã chạm mốc 24% GDP trong khi ngân sách các bang và địa phương chỉ chiếm khoảng 17% GDP. Giờ đây là thời điểm thích hợp để điều chỉnh lại tỷ lệ chi tiêu, tái cân bằng vị thế của trung ương và địa phương, thay đổi tương lai của nước Mỹ và trở lại với mô hình quản trị hiệu quả mà các nhà sáng lập vĩ đại từng kỳ vọng.

📌 Kết luận

Việc theo sát tầm nhìn ban đầu của các nhà sáng lập, hạn chế quyền lực chính phủ liên bang và nâng cao quyền tự trị, chủ động cho từng địa phương sẽ giúp nước Mỹ tiến xa hơn nữa trong tương lai. Bạn đã sẵn sàng để quay trở lại nền tảng cốt lõi của sự thịnh vượng tại Mỹ chưa? 🇺🇸🔥✨